Kosmetyki i uroda
INCI — co to jest i jak szybko czytać skład kosmetyku (kluczowe zasady)
INCI (International Nomenclature of Cosmetic Ingredients) to międzynarodowy system nazewnictwa składników kosmetycznych, który znajdziesz na etykiecie każdego kremu, serum czy toniku. Nazwy INCI są zwykle zapisane po łacinie lub angielsku — dzięki temu takie same substancje mają jednolitą nazwę na całym świecie. Gdy uczysz się czytać INCI, zyskujesz narzędzie do szybkiej oceny, czy dany produkt może być dla Ciebie bezpieczny i skuteczny.
Kluczowa zasada: kolejność ma znaczenie. Składniki wypisane są w kolejności malejącej według ich ilości w formule — pierwsze 3–5 pozycji to zwykle baza produktu (najczęściej woda, oleje, humektanty). Składniki występujące poniżej progu 1% mogą być podane w dowolnej kolejności, więc obecność aktywnego składnika blisko końca listy może oznaczać bardzo niskie stężenie.
Jak szybko sprawdzić, co jest w kremie? Skup się najpierw na pierwszych pięciu pozycjach (to większość formuły), następnie przejrzyj końcówkę listy pod kątem konserwantów i substancji zapachowych (np. parfum, limonene, linalool, methylisothiazolinone/MI, methylchloroisothiazolinone/MCI). Poszukaj też INCI aktywnych składników: Sodium Hyaluronate (hialuron), Niacinamide (niacynamid), Retinol, Ceramide NP — ich pozycja na liście pomaga ocenić, czy mają realne stężenie.
Uwaga na synonimy i nazwy łacińskie. Ekstrakty roślinne pojawiają się pod nazwami łacińskimi (np. Chamomilla Recutita = rumianek); konserwanty i emolienty mają różne warianty nazw (np. propylene glycol vs. propanediol). Jeśli masz skłonność do alergii, naucz się rozpoznawać najczęstsze alergeny po INCI lub korzystaj z baz danych (CosIng, EWG) i aplikacji skanujących etykiety — to przyspieszy ocenę produktu.
Praktyczna reguła na koniec: jeśli pierwsze składniki to głównie woda i tanie emolienty, a obiecane aktywa widnieją dopiero w połowie lub pod koniec listy, prawdopodobnie dostajesz kosmetyk o niskim stężeniu substancji aktywnych. Natomiast obecność konkretnych nazw INCI aktywów w górnej części składu zwiększa szansę na realne działanie — warto to szybko sprawdzić przed zakupem.
10 składników, które najczęściej wywołują alergie — nazwy INCI i synonimy, których warto unikać
Fragrances i konserwanty to najczęstsze źródła uczuleń — dlatego pierwszym miejscem, na które trzeba zwrócić uwagę czytając INCI, jest wpis „Parfum” lub „Fragrance”. Pod tą jedną nazwą producent może ukrywać dziesiątki pojedynczych związków zapachowych, z których wiele (np. limonene, linalool, eugenol) jest silnymi alergenami. Poniżej 10 składników, które najczęściej wywołują reakcje uczuleniowe — podaję też typowe nazwy INCI i synonimy, których warto unikać.
- Parfum / Fragrance — INCI: Parfum, Fragrance (uwaga: ukrywa wiele związków zapachowych).
- Limonene — INCI: Limonene (często pojawia się też jako „oxidized limonene” — silniejszy alergen po utlenieniu).
- Linalool — INCI: Linalool (podobnie może występować w formie utlenionej).
- Cocamidopropyl Betaine — INCI: Cocamidopropyl Betaine (częsty składnik pian i szamponów, znany kontaktowy alergen).
- Methylisothiazolinone (MI) i Methylchloroisothiazolinone (MCI) — INCI: Methylisothiazolinone, Methylchloroisothiazolinone (często razem jako „Methylchloroisothiazolinone (and) Methylisothiazolinone”).
- Parabeny — INCI: Methylparaben, Ethylparaben, Propylparaben, Butylparaben (uczulenia są rzadsze, ale występują — warto znać ich nazwy).
- Formaldehyde‑releasers — INCI: DMDM Hydantoin, Diazolidinyl Urea, Imidazolidinyl Urea, Quaternium‑15 (uwalniają formaldehyd — częsty alergen).
- Propylene Glycol i PEGi — INCI: Propylene Glycol, PEG‑xx (mogą wywoływać podrażnienia i kontaktowe reakcje uczuleniowe u wrażliwych osób).
- Lanolin i pochodne — INCI: Lanolin, Lanolin Alcohol, Wool Alcohol (pochodzenia zwierzęcego, częsty alergen kontaktowy).
- Balsam of Peru i związki benzylowe — INCI: Myroxylon pereirae (Balsam of Peru), Benzyl Benzoate, Benzyl Cinnamate, Eugenol (często w kompozycjach zapachowych, silnie uczulające).
Jak czytać etykiety praktycznie? — jeśli masz skłonność do alergii, traktuj „Parfum” jak alarm i sprawdź listę składników pod kątem konkretnych związków wymienionych powyżej. Uwaga: producenci mogą podawać różne synonimy lub skróty (np. „fragrance”, „aroma”, „PEG‑40”), dlatego warto korzystać z aplikacji skanujących INCI lub list referencyjnych alergenów.
Alternatywy i dobre praktyki: wybieraj kosmetyki oznaczone jako fragrance‑free (bez zapachu) zamiast „hypoallergenic” bez weryfikacji składu; szukaj konserwantów o niższym potencjale uczulającym (np. Phenoxyethanol, ale sprawdź tolerancję) i rozważ produkty dedykowane dla skóry wrażliwej. Zawsze wykonaj test płatkowy przy nowym kosmetyku — na wewnętrznej stronie przedramienia — i monitoruj etykietę pod kątem wymienionych INCI, aby uniknąć nawrotów reakcji.
Konserwanty i substancje zapachowe: jak rozpoznać potencjalne alergeny (parfum, limonene, linalool, MI/MCI)
Konserwanty i substancje zapachowe to najczęstsze źródło alergii kontaktowych związanych z kosmetykami. Na etykiecie trafisz na nie zarówno pod konkretnymi nazwami INCI, jak i ogólnymi określeniami typu parfum czy fragrance — a to utrudnia świadomy wybór. „Parfum” to skrzynka z narzędziami: może kryć dziesiątki pojedynczych związków zapachowych, w tym silne alergeny, których nie zobaczysz na pierwszy rzut oka. Jeśli masz skłonność do reakcji alergicznych, traktuj „parfum” jako potencjalne zagrożenie i preferuj produkty oznaczone jako fragrance‑free lub bez zapachu (z uwagą patrząc na różnicę między „unscented” a „fragrance‑free”).
Limonene i linalool to powszechne składniki zapachowe (INCI: Limonene, Linalool), często pochodzące z olejków cytrusowych i kwiatowych. Same w sobie nie zawsze uczulają, ale łatwo ulegają utlenianiu — to produkty utlenienia (np. oksydowane limoneny) są częstym powodem wysypek kontaktowych. W praktyce oznacza to, że nawet jeśli producent używa naturalnego olejku, jego produkty mogą stać się bardziej alergenne z upływem czasu. W Unii Europejskiej lista tzw. 26 alergenów zapachowych (np. limonene, linalool, citral, geraniol) musi być podana na etykiecie, jeśli przekroczą progi stężenia (dla kosmetyków pozostających na skórze próg jest bardzo niski), co ułatwia identyfikację potencjalnych winowajców.
MI i MCI (INCI: Methylisothiazolinone, Methylchloroisothiazolinone) to konserwanty znane z silnego działania uczulającego. Wiele lat nadużyć w produktach do higieny doprowadziło do ograniczeń prawnych: w UE mieszanina MCI/MI oraz sam MI została zakazana w kosmetykach pozostających na skórze (leave‑on), a ich stosowanie w produktach spłukiwanych podlega restrykcjom i limitom stężenia. Mimo to nadal możesz spotkać je na etykietach (czasem pod nazwami handlowymi jak Kathon CG), dlatego zawsze sprawdzaj listę składników, szczególnie w kremach, chusteczkach i szamponach.
Aby szybko rozpoznać potencjalne alergeny na INCI, pamiętaj o kilku prostych zasadach:
- Szukaj słowa parfum lub fragrance — to sygnał, że produkt może zawierać mieszankę alergenów.
- Wyszukaj bezpośrednio Limonene, Linalool, Methylisothiazolinone, Methylchloroisothiazolinone (oraz synonimy/trade names).
- Preferuj produkty fragrance‑free i z delikatnymi, dobrze opisanymi konserwantami (np. phenoxyethanol, sodium benzoate, potassium sorbate), ale pamiętaj, że „konserwant‑free” może zwiększać ryzyko zanieczyszczenia.
Zawsze wykonaj test płatkowy przy nowościach i przy poważnych wątpliwościach poproś producenta o szczegółowy wykaz zapachów lub kartę charakterystyki substancji — to jedyny sposób, by mieć pewność, czego unikać.
Składniki aktywne, które naprawdę działają: hialuron, niacynamid, ceramidy, retinol i kiedy ich szukać w kremie
Hialuron (Sodium Hyaluronate) — nawilżenie, które widać od razu. Kwas hialuronowy występuje w kosmetykach najczęściej pod nazwą Sodium Hyaluronate i różni się od siebie masą cząsteczkową. Wysokomolekularny tworzy film na powierzchni skóry i zapobiega transepidermalnej utracie wody, natomiast niskomolekularny penetruje głębiej i lepiej „wciąga” wodę do naskórka. Szukaj hialuronu w kremach nawilżających i serum — działa najlepiej na wilgotną skórę, a po aplikacji warto użyć lekkiego okluzyjnego kremu, by zatrzymać wilgoć.
Niacynamid (Niacinamide) — uniwersalny składnik dla cery problematycznej. Niacynamid w stężeniach 2–5% poprawia barierę skórną, zmniejsza zaczerwienienie, reguluje sebum i wzmacnia odporność skóry na podrażnienia. To składnik dobrze tolerowany, który łatwo łączy się z innymi aktywnymi substancjami (np. hialuronem czy ceramidami) — można go stosować rano i wieczorem. W INCI znajdziesz go pod prostą nazwą Niacinamide; zwróć uwagę na stężenie w opisie produktu, jeśli zależy Ci na silniejszym efekcie przeciwzapalnym lub przeciwtrądzikowym.
Ceramidy — odbudowa ochronnej bariery skóry. Ceramidy (np. Ceramide NP, Ceramide AP, Ceramide EOP) to lipidy kluczowe dla integralności naskórka. Kremy zawierające ceramidy pomagają zatrzymać wodę, zmniejszyć przesuszenie i zwiększyć odporność skóry na czynniki zewnętrzne — są szczególnie polecane przy skórze suchej, atopowej i wrażliwej. Najlepiej działają w połączeniu z innymi lipidami, np. cholesterolem i kwasami tłuszczowymi, w odpowiedniej proporcji, dlatego wybieraj pełne formuły „dla bariery” zamiast pojedynczych ekstraktów.
Retinol i retinoidy — skuteczne, ale z rozwagą. Retinol (INCI: Retinol, oraz jego pochodne jak Retinyl Palmitate, Retinal) to jedna z najlepiej przebadanych substancji przeciwstarzeniowych: przyspiesza odnowę komórek, poprawia teksturę i redukuje zmarszczki. Zacznij od niskich stężeń (np. 0,1%) i stopniowo zwiększaj, stosując produkt wieczorem, zawsze z filtrem przeciwsłonecznym w ciągu dnia. Kobiety w ciąży i karmiące powinny unikać silnych retinoidów — w takich przypadkach alternatywą jest bakuchiol, który daje część efektów retinolu przy mniejszym ryzyku podrażnień.
Jak łączyć te składniki w praktyce? Najbezpieczniejsze i najbardziej efektywne kombinacje to: niacynamid + hialuron + ceramidy dla codziennego wsparcia bariery i nawilżenia; retinol wieczorem, a rano – nawilżanie hialuronem i ochrona ceramidami oraz SPF. Jeśli używasz retinolu i obawiasz się podrażnień, dodaj ceramidy i hialuron do swojej rutyny, stosuj niższe stężenia i wykonaj test płatkowy. Zawsze czytaj INCI (np. Sodium Hyaluronate, Niacinamide, Ceramide NP, Retinol) — to najszybszy sposób, by sprawdzić, czy krem zawiera szukane składniki aktywne i czy będzie odpowiedni dla Twojej skóry.
Praktyczny przewodnik dla skóry wrażliwej: test płatkowy, kolejność składników i bezpieczne alternatywy
Test płatkowy — prosty sposób, by uniknąć przykrych niespodzianek. Jeśli masz skórę wrażliwą, zanim wprowadzisz nowy krem lub serum do codziennej rutyny, wykonaj test płatkowy. Nałóż niewielką ilość produktu na wewnętrzną stronę przedramienia lub za uchem, przykryj plasterkiem i obserwuj przez 24–48 godzin. Szukaj zaczerwienienia, pieczenia, świądu lub pęcherzy — opóźnione reakcje są częste, dlatego warto poczekać pełne 48 godzin. Jeśli wystąpi silna reakcja, natychmiast zmyj produkt i skonsultuj się z dermatologiem.
Kolejność składników w INCI — jak ocenić ryzyko podrażnienia. Pamiętaj, że składniki wymienione na początku listy INCI występują w najwyższym stężeniu. Substancje zapachowe i konserwanty zwykle pojawiają się pod koniec, ale nawet małe ilości mogą wywołać alergię u osoby wrażliwej. Zwróć uwagę na takie pozycje jak parfum, limonene, linalool, methylisothiazolinone (MI) i methylchloroisothiazolinone (MCI). Obecność składników aktywnych (np. niacynamidu, retinolu) nie gwarantuje bezpieczeństwa — kluczowe jest ich stężenie i kombinacja z innymi substancjami drażniącymi.
Jak wybierać bezpieczne alternatywy dla skóry wrażliwej. Szukaj formuł oznaczonych jako fragrance‑free (bez dodatku zapachu) i o krótszej liście składników. Dobrymi, zwykle tolerowanymi zamiennikami dla osób wrażliwych są emolienty i składniki odbudowujące barierę: ceramidy, squalane, glicerol, pantenol i kwas hialuronowy. Dla skóry atopowej wybieraj produkty o niskim pH i bez zbędnych dodatków. Unikaj natomiast silnych alkoholi wysuszających, intensywnych zapachów i konserwantów o znanej alergennosci.
Wprowadzanie aktywnych składników — zasady bezpieczeństwa. Jeśli chcesz stosować retinol, kwasy AHA/BHA lub wysokie stężenia niacynamidu, wprowadzaj je stopniowo: zaczynaj od niskiej częstotliwości (1–2 razy w tygodniu) i obserwuj reakcję skóry. Możesz też mieszać nowe serum z kremem nawilżającym, by obniżyć potencjał drażniący. Zawsze przerywaj kurację przy nasilonym zaczerwienieniu lub łuszczeniu i konsultuj się z dermatologiem przed łączeniem silnych substancji.
